In het verpleeghuis mag je niet meer spreken over patiënten. De bewoners (veelal dementerend) zijn cliënten, die in een woonsituatie leven. Regelmatig zijn verpleeghuizen negatief in het nieuws: ouderen die pas na uren naar de wc mogen, die niet uit bed worden gehaald, die bijna nooit onder de douche mogen. Je gaat bijna denken dat het hier om concentratiekampen gaat. De media belichten deze problematiek met grote regelmaat, meestal met weinig diepgang. De column die Ronald Koops onlangs schreef op de website van CV-Koers is in dat opzicht illustratief.
Mijn vrouw is arts en werkt in zo’n kamp. Vandaag liet ze me een kort stukje lezen, uit de nieuwste Medisch Contact (27 april). Staatssecretaris Marlies Veldhuijzen stelt in een nota, dat ouderen in verpleeghuizen het recht moeten hebben om dagelijks te douchen en op tijd naar het toilet te worden geholpen (zonder te hoeven wachten op de ‘toiletronde’). Dat roept bij mij grote vragen op.
Ten eerste vraag ik me af of hier de oplossing voor het onderliggende probleem ligt. Waarom zijn er schrijnende situaties, waarin ouderen uren moeten wachten voordat ze naar de wc mogen? Als we Ronald Koops moeten geloven, dan komt dat doordat het personeel van verpleeghuizen een uiterst sadistische inslag heeft. En de volgende EO-reportage hierover zal ongetwijfeld ook weer heel hard roepen “misstanden! misstanden!” zonder op zoek te gaan naar de oorzaken. Er is domweg te weinig verplegend personeel. En het is erg lastig om personeel te vinden voor een branche die continu zeer negatief in het nieuws is. Er vallen bij ons continu enveloppen op de mat van instellingen die willen dat mijn vrouw bij hen komt werken. Overal is er een personeelstekort.
Los je dit probleem echt op door ouderen een bepaald recht te geven? En hoe moet ik dat voor me zien? Oma stapt naar de rechter omdat ze niet heeft kunnen douchen vandaag, de rechter stelt haar in het gelijk en *poef*, ineens is er wél voldoende personeel om haar dagelijks te laten douchen? Het is tragisch dat er zo weinig personeel is, en dat er zo weinig middelen zijn, dat ouderen lang moeten wachten voordat ze naar de wc moeten. Zo weinig personeel, dat ouderen in moordend tempo gewassen moeten worden, alsof het lopende-bandwerk is. Geen écht persoonlijke aandacht dus, maar eerder routinewerk. Het personeel zelf zou dat ook graag anders zien.
Bovendien vraag ik me af of het CDA hiermee niet veel te ver achter de voordeur treedt. De “schaamhaarpolitie” van Rouvoet riep nogal wat hoon op bij onze christendemocratische broeders. Maar is dit wezenlijk anders? De overheid noemt een verpleeghuis een woonsituatie. Dan nog moeten er kaders zijn, uiteraard. Maar als je wilt afdwingen dat mensen in een woonsituatie (“thuis” dus) direct naar de wc moeten worden gebracht, treed je dan als overheid niet mijlenver buiten je bevoegdheden? Is dat niet enorm betuttelend? Dit kromme beleid moet worden aangepast. Want natuurlijk is een verpleeghuis geen “woonsituatie”. Je gaat pas naar een dergelijke instelling als je te ziek bent om voor jezelf te zorgen. Laten we dus gewoon erkennen dat het hier gaat om een zorginstelling met patiënten.
Het CDA wil al decennialang de verzorgingsstaat hervormen. Mensen kijken te veel naar de overheid en nemen te weinig zelf hun verantwoordelijkheid. Dat ben ik volledig met het CDA eens. Maar in de praktijk is gebleken dat het neoliberale CDA-beleid (“we hevelen overheidstaken over naar de markt”) niets helpt. Of de dienstverlening nu komt van de overheid, of van de commercie: de familieleden van ouderen die in een verpleeghuis wonen, kijken nog steeds vooral naar de instanties en zien voor zichzelf heel weinig verantwoordelijkheid. Als een verpleeghuis een woonsituatie is, waarom is het dan alleen de verantwoordelijkheid van het personeel dat ouderen elke dag gewassen worden? Kunnen de kinderen en kleinkinderen van die ouderen niet zelf bijspringen? Het is toch de normaalste zaak van de wereld dat je voor je oude moeder zorgt, als ze dat zelf niet meer kan? In de praktijk zie je echter dat familieleden menen dat ze de zorg voor hun moeder of vader volledig hebben uitbesteed aan het verpleeghuis. En als die de gewenste dienst niet levert, wordt men boos – logisch, als je er op die manier tegenaan kijkt. Maar die mentaliteit moet op de schop.
Behalve een mentaliteitsverandering en erkenning dat het hier gaat om patiënten die in feite ziek zijn, is er ook domweg meer personeel nodig. Dat personeel is niet sadistisch of onverschillig, maar wel vaak vermoeid omdat te veel werk door te weinig mensen verzet moet worden. Mensen kiezen vaak uit principe, uit bewogenheid of zelfs uit roepingsbesef voor een baan in de zorg. Dat mag door Koops en door de journalistiek in het algemeen ook wel eens erkend worden. Als je je stinkende best doet, enorm veel uren maakt, maar vooral negatieve publiciteit over je heen krijgt en op het werk met grote regelmaat te maken hebt met boze familieleden, dan werkt dat niet motiverend. Mensen bedenken zich wel tienmaal voordat ze in de zorg gaan werken en dat versterkt het personeelstekort. Veldhuijzen zou, in plaats van dit soort voorstelletjes in te dienen, eens iets moeten doen om de verpleegzorg uit deze negatieve spiraal te halen.
Deze column is mede mogelijk gemaakt door de verpleeghuiszorg. Mijn vrouw (7 maanden zwanger inmiddels) heeft dit weekend bereikbaarheidsdienst en vlak voordat we naar de supermarkt zouden gaan, werd ze opgeroepen. En ik dacht: laat ik de vrijgekomen tijd nuttig besteden.
Naschrift: et voila, voor de tweede keer staan we klaar om boodschappen te doen, en weer moet ze weg. Geeft mij de kans deze column nog eens grondig te herschrijven. 
Laatste reacties